NIK sprawdził wydatki spółek z udziałem Skarbu Państwa na działalność sponsoringową, medialną i usługi doradcze
  • 0
  • 6
22.11.2018

NIK sprawdził wydatki spółek z udziałem Skarbu Państwa na działalność sponsoringową, medialną i usługi doradcze

Skontrolowanych 20 spółek Skarbu Państwa wydało ponad 1,5 mld zł na działalność sponsoringową oraz zakup usług doradczych i medialnych. Większość z nich, mimo wydatkowania ogromnych sum, nie przestrzegała ustanowionych przez siebie zasad i procedur w tym zakresie.

Do najważniejszych nieprawidłowości NIK zaliczyła:

  • prowadzenie sponsoringu pomimo ujemnego wyniku finansowego,
  • sponsorowanie przedsięwzięć, które nie zostały ujęte w planach,
  • niegospodarne wydawanie środków

Znaczącej zmianie uległy też główne kierunki zakupu telewizyjnych usług medialnych.

Izba zwróciła także uwagę, że spółki Skarbu Państwa tworzące Polską Fundację Narodową praktycznie nie mają wpływu na jej działania. Fundacja ma wspierać promocję polskiej gospodarki, a przez to ułatwiać fundatorom osiąganie celów biznesowych. Sytuacja jest o tyle niepokojąca, że – zgodnie ze statutem – spółki PFN mają przelać na konto fundacji ponad 633 mln zł w ciągu dziesięciu lat (do 2026 r.).

Najważniejsze ustalenia kontroli
W okresie 2015–2017 (I połowa) 19 spośród 20 skontrolowanych spółek przeznaczyło na sponsoring nieco ponad 760 mln zł. Wraz z darowiznami i mecenatem wydały one prawie 896 mln zł. Pieniądze te stanowiły źródło finansowania lub współfinansowania m.in. klubów sportowych (zawodowych i amatorskich), obiektów sportowych oraz przedsięwzięć artystycznych, kulturalnych i biznesowych.

Działalność sponsoringowa nie podlega regulacjom prawa powszechnie obowiązującego. W związku z tym 19 skontrolowanych spółek wprowadziło w życie wewnętrzne uregulowania normujące zasady i procedury prowadzenia tej działalności. Jeden podmiot prowadził tę działalność bez żadnych wewnętrznych przepisów. Wszystkie skontrolowane spółki ustaliły natomiast zasady zakupu usług (w tym medialnych) oraz usług doradczych.

W okresie objętym kontrolą dostrzegalny był wyraźny wzrost wartości darowizn dokonywanych przez kontrolowane spółki: z 21,5 mln zł w 2015 r. do 50,5 mln zł w 2016 r. i 42,2 mln zł w I połowie 2017 r. NIK zauważa, że ta forma jest najmniej korzystna z punktu widzenia darczyńcy. Jest bowiem w najmniejszym stopniu związana z promowaniem spółki.

Z ustaleń kontroli wynika, że w 12 spółkach nie przestrzegano własnych regulacji związanych z działalnością sponsoringową. Najważniejsze nieprawidłowości to:

  • sponsorowanie podmiotów, przedsięwzięć lub obiektów pomimo ujemnego wyniku finansowego (5 spółek),
  • sponsorowanie bez umieszczenia zadań w planie przedsięwzięć sponsoringowych (4 spółki),
  • zlecanie usług bez oszacowania wartości zamówienia,
  • wybór wykonawcy z pominięciem zasad określonych wewnętrznymi przepisami czy nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania.

Przykładowo, w jednej z dużych firm energetycznych w 2016 r. zawarto dwie nowe umowy sponsorskie na sumę 2,65 mln zł, mimo że w 2015 r. spółka odnotowała ujemny wynik finansowy. Przedstawiciele spółki nie potrafili podać żadnego uzasadnienia podjętej decyzji.

Z kolei jako przykład dobrych praktyk NIK wskazuje spółkę, która pomimo dodatniego wyniku finansowego ograniczyła planowane i faktyczne wydatki na sponsoring. Zmniejszyła je z 20,9 mln zł w 2015 r. do 17,8 mln zł w 2016 r. i 6,2 mln zł w I połowie 2017 r. Powodem były słabsze od założonych wyniki finansowe.

Skontrolowane spółki (poza jedną) dokonywały ocen efektywności prowadzonego sponsoringu. NIK nie kwestionuje sposobu ich prowadzenia. Metodologia tych ocen była jednak zróżnicowana i zależała przede wszystkim od skali zaangażowania finansowego spółki w realizację przedmiotu umowy sponsorskiej. Duże spółki przeznaczające na sponsoring relatywnie wysokie kwoty korzystały z usług wyspecjalizowanych firm określających wymierny w pieniądzu wzrost wartości marki sponsora.

Inne skontrolowane podmioty ze względu na koszty specjalistycznych analiz sprawdzały wyłącznie wykonanie zobowiązań umownych przez sponsorowanych. Jedna spółka spośród skontrolowanych 19 sponsorów nie dokonywała oceny efektów działalności sponsoringowej. Spółka ta w okresie objętym kontrolą przeznaczyła na sponsoring 3,1 mln zł, a mimo to rada nadzorcza nie analizowała i nie oceniała efektów uzyskanych z tego tytułu.

W latach 2015–2017 (I połowa) wszystkie skontrolowane spółki dokonywały zakupów usług doradczych i medialnych. Z ustaleń kontroli wynika, że w 10 spółkach naruszano zasady zlecania usług medialnych i doradczych. Łączne wydatki na usługi doradcze wyniosły blisko 462 mln zł. Były to usługi prawne o charakterze stałym (stała obsługa prawna), doraźnym, a także usługi doradztwa podatkowego, technicznego, finansowego, prowadzenie windykacji należności w szczególnie skomplikowanych sprawach itp.

Z kolei na zakupy usług medialnych skontrolowane spółki wydały łącznie ponad 300 mln zł. Usługi te obejmowały nie tylko kampanie reklamowe czy emisję spotów, ale także np. ogłoszenia, komunikaty i artykuły informacyjne.

W obydwu grupach wydatków w 2016 r. nastąpił zauważalny spadek w porównaniu z 2015 r. (odpowiednio o 11 proc. i 9 proc.). Poziom kosztów tych usług w I półroczu 2017 r. wskazuje, że w tym roku nastąpiła dalsza redukcja zamówień na usługi doradcze i medialne.

Zapotrzebowanie na usługi medialne realizowane było z wykorzystaniem wszystkich najważniejszych mediów, tj. prasy, telewizji, radia i Internetu. Bezsprzecznie dominującym medium była telewizja (57 proc. łącznych wydatków), a następnie prasa i Internet (po 17 proc.).

W 2016 r. (w porównaniu z 2015 r.) znaczącej zmianie uległy główne kierunki zakupu telewizyjnych usług medialnych. Dominującą pozycję w obydwu latach utrzymała Telewizja Polska. Na drugim miejscu znalazła się telewizja Polsat w miejsce telewizji TVN, która odnotowała znaczący spadek zleceń.

Istotna zmiana zaszła również na rynku radiowych usług medialnych. W 2016 r. wzrósł udział Polskiego Radia jako zleceniobiorcy tych usług od skontrolowanych spółek, co pozwoliło temu nadawcy na osiągnięcie pozycji lidera.

Z ustaleń kontroli wynika, że bardziej rozproszone były kierunki zakupów prasowych usług medialnych. W całym okresie objętym kontrolą (2015 – I połowa 2017 r.) żaden z głównych wydawców nie przekroczył 10 proc. udziału w zakupach tych usług przez skontrolowane spółki.

Wymienione na infografice firmy są wydawcami m.in. następujących tytułów: Agora („Gazeta Wyborcza”), Bonnier Business Polska („Puls Biznesu”), Polska Press (19 dzienników i około 150 tygodników lokalnych), Forum („Gazeta Polska Codziennie”), Gremi Media („Rzeczpospolita”, „Parkiet”), Fratria („Gazeta Bankowa”).

Oceny efektów zakupu usług medialnych (reklamowych) prowadzone były z różnym stopniem szczegółowości. Najbardziej wszechstronnie oceniano kampanie medialne organizowane na zlecenie spółek przez domy mediowe. Wykonanie innych zleceń weryfikowano pod kątem wywiązania się zleceniobiorcy z realizacji umowy. We wszystkich spółkach oceny te potwierdziły realizację wyznaczonych celów.

Działania lub zaniechania władz 13 skontrolowanych spółek stworzyły ryzyko niegospodarności. W 3 spółkach doprowadziły natomiast do poniesienia niegospodarnych wydatków (na kwotę prawie 660 tys. zł – 3 umowy). Szczególne zagrożenia powstawały w wyniku nieskutecznej kontroli zarządczej w obszarze zawierania i realizacji umów, tj. wskutek:

  • prowadzenia sponsoringu bez zawarcia stosownej umowy,
  • dopuszczania wewnętrznymi przepisami możliwości zlecania usług prawniczych wyłącznie imiennie wskazanym kancelariom,
  • stwarzania niektórym usługodawcom uprzywilejowanych warunków realizacji zleceń,
  • braku należytych rozliczeń wykonanych prac.

Łączna kwota wydana z naruszeniem zasad należytego zarządzania finansami wyniosła blisko 11 mln zł.

Szczegółowe wyniki kontroli można znaleźć na stronie www.nik.gov.pl.

22 listopada 2018

21 listopada 2018